Kitaplar
Kitapların
ListesiSürekli Yazılar
Kitap Söyleşileri
Yazılanlar
27 Nisan 2026
İstiklâl Marşı'mızın Şairi Mehmet Akif'in Abdülhamit'e İlişkin Değerlendirmeleri.
Geçen Pazar günü İçişleri Bakanlığı'nda bakanın makam odasına Atatürk ve Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte Abdülhamit'in fotoğrafını asması hakkında bana ulaşan kamuoyu tepkilerini özetlemiştim.
Önce o yazıyı bir kez de buraya alıntılayayım:
* * *
ABDÜLHAMİT VE MEHMET AKİF
Yeni İçişleri Bakanı, odasına II. Abdülhamit'in resmini asmış.
Duvarda Abdülhamit'in resmini görenlerden eleştiriler aldım; "Toplam 1,5 milyon kilometre kare toprak kaybeden, İmparatorluğun iflasını ilan eden padişahtan başkasını bulamamışlar mı?" diyorlar.
* * *
Tarihimizle övünebiliriz elbette:
Benin gözlerim, Osmanlı İmparatorluğu'nu yenen ve topraklarını, Rumlar, Ermeniler, Kürtler ve Araplar arasında paylaştıran Emperyalistleri yenilgiye uğratan ve ikinci bir mucize ile bir Din-Tarım toplumunun yapısı üzerine çağdaş Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Mustafa Kemal Atatürk'ün büyük boy resmine takıldı.
Diyelim ki bakan, Osmanlı ile de övünüyor:
O zaman da odasına, Osmanlı Beyliği'ni bir dünya imparatorluğuna dönüştüren dâhinin, Fatih Sultan Mehmet'in resmini asması güzel olurdu.
* * *
Abdülhamit'in resmi, aklıma İstiklal Marşı'mızın şairi Akif'in mısralarını getirdi:
Onun şiirlerinin toplandığı, 1944 baskısı Safahat, edebiyat öğretmeni annemden kalan kitaplar arasında.
Ama ben değerli tarihçi Sinan Meydan'ın Twitter hesabından yayımladığı, yaklaşık 100 bin kez görüntülenen satırlardan bazılarını alıntılayacağım.
@SMEYDAN
...Mehmet Akif'in II.Abdülhamit'i...
Şu dizeler istiklal şairimiz Mehmet Akif'e ait:
"Gölgesinden bile korkup bağıran bir ödlek,
Otuz üç yıl bizi korkuttu şeriat diyerek,
Vahdeti muhlisiniz, elde asa çıktı herif,
Bir alay zabiti kestirdi. Sebep "şer-i şerif..."
Şu dizeler de Akif'in:
"Ortalık şöyle fena böyle müzebzep (bozuk) işler,
Ah o Yıldız'daki baykuş ölüvermezse eğer,
Çoktan beridir vardı, benim bir derdim,
Gideyim, zalimi ikaz edeyim, isterdim.
0, bizim cami uzaktır, gelemez, mani ne?
Giderim ben diyerek vardım onun camiine,
Kafes ardında hanımlar gibi saklıydı HAMİD,
Koca Şevketli! Hakikat bunu etmezdim ümid!
Belki kırk elli bin askerle sarılmış Yıldız,
O silahşörler, o al fesli herifler, sayısız,
Neye mal olmada seyret herifin bir namazı,
Sade altmış bin adam kaldı namazsız en azı,
Hele tebziri (israfı) aşan masrafı, dersen, sorma,
Gördüğüm maskaralık gitti de artık zoruma,"
Mehmet Akif, yüce bir tarihe sahip olan milletin geleceğini mahveden bir hükümdar olarak gördüğü Abdülhamid'i, "İstibdâd" adlı şiirinde bizzat tanık olduğu bir tutuklama olayından hareketle "baskıcı", "zalim", "melun" bir sultan diye eleştirmiştir.
"Yıkıldın, gittin amma ey mülevves devr-i istibdat,
Bıraktın milletin kalbinde çıkmaz bir mülevves yâd!"
* * *
Ülkeyi muhbirlerle yöneten Padişah'ın resminin asıldığı bakanlık, İçişleri Bakanlığı:
Yani hepimizin can ve mal güvenliğimizi ve "Demokratik, Laik ve Sosyal Hukuk Devleti" olan "Cumhuriyet Rejimi"mizi koruyan bakanlık!
Ve halkın yüreği, yargılanmadan, haksız ve hukuksuz olarak hapiste yatanlar için sızlıyor!
* * *
Şimdi de "Doğruluk Payı Sitesi"nin Akif'in Abdülhamit'i eleştiren dizeleri hakkındaki araştırmasının sonucu görelim:
Sitenin adresi söyle
"İyi akşamlar, doğru bilgiyle buluşmaya hoş geldin!
Mehmet Âkif Ersoy'a Atfedilen II. Abdülhamid ile İlgili Sözleri Gerçek mi?
Doğruluk Kontrolleri
Mehmet Âkif Ersoy'a Atfedilen II. Abdülhamid ile İlgili Sözleri Gerçek mi?
21 Ekim 2025
Yazar: Ertunç Özvural
İddia şöyle;
Bir X hesabı tarafından 9 Ekim 2025 tarihinde yapılan paylaşımda Mehmet Akif Ersoy'un II. Abdülhamit için "Gölgesinden bile korkup bağıran ödlek, 33 yıl korkuttu bizi şeriat diyerek" yazdığı iddia edildi.
İddia 970 bin görüntülenme aldı.
İddia DOĞRU
Paylaşımdaki ifade, Mehmet Âkif'in Köse İmam adlı şiirinde yer alıyor. Şiirdeki birçok dize, II. Abdülhamid'e ve onun dönemine açık göndermeler içeriyor.
Dize Mehmet Akif'in Köse İmam Şiirinden
II. Abdülhamid, Türkiye'de tarihsel figürden çok, güncel kimlik çatışmalarının sembollerinden biri haline gelmiş durumda.
Bir kesim onu imparatorluğun dağılmasını geciktiren, modernleşmeye yön veren "devlet aklı"nın temsilcisi olarak görürken; diğer bir grup ise baskıcı yönetimi, sansürü ve istibdat dönemiyle özdeşleştiriyor.
Bu zıt okumalar, aslında tarihsel bir tartışmadan çok bugünün siyasi kimlik haritasını yansıtıyor.
Paylaşımda, Mehmet Akif Ersoy'un II. Abdülhamid hakkında söylediği bir söz öne çıkarılıyor.
Mehmet Akifbu konuda tarihsel açıdan ilginç bir figür. İstiklal Marşı'nın yazarı olarak "Milli Şair" kimliğiyle toplumun ortak hafızasında yer edinmiş, muhafazakâr ve dindar kesimler için 20. yüzyılın en önemli İslamcı düşünürlerinden biri sayılmıştır.
Ancak Akif, II. Meşrutiyet öncesinde ve hemen sonrasında, dönemin birçok aydını gibi Sultan Abdülhamid'e karşı oldukça sert bir muhalif tutum sergilemişti.
Mehmet Âkif Ersoy'un eserleri üzerinden yapılan taramada söz konusu ifadeye, Safahat'taki Köse İmam adlı şiirde rastlanıyor.
Mehmet Âkifbu şiirde, toplumdaki çürümeyi aileden başlayan bir zincir olarak ele alır ve cehaletle birlikte dinin istismarını ve keyfi yönetimi sert biçimde eleştirir.
Şiirde yer alan"Otuz üç yıl bizi korkuttu 'şeriat' diyerek" dizesi, bu çürümenin doruk noktası olarak II. Abdülhamid dönemine açık bir gönderme yapar. "Otuz üç yıl" ifadesinin, Abdülhamid'in iktidarda kaldığı süreyle birebir örtüşmesi de bu göndermeyi açıkça güçlendirir.
Mehmet Akif Birçok Eserinde II. Abdülhamit ve Dönemini Sert Sözlerle Eleştirmişti
Mehmet Âkif Ersoy'un II. Abdülhamid dönemine yönelik eleştirileri ağırlıklı olarak Safahat'ta yer alır.
Kitap incelendiğinde döneme dair birçok sert ifadeye rastlanır. Örneğin Üçüncü Orduya şiirinde "Yıkılmıştır esasından, bugün zindan-ı istibdâd" dizesiyle Abdülhamid yönetimini açıkça eleştirir.
Literatürde genellikle "istibdat dönemi"olarak anılan bu dönemi, Âkif de aynı şekilde baskıcı bir dönem olarak tanımlar.
Padişahı gerçek bir halife olarak görmez ve onu "cellat", "zalim", "kâbus-ı hûnî" ve "Yıldız'daki baykuş" gibi sert ifadelerle eleştirir.
Bu sert eleştirilerinin en belirgin örneklerinden biri ise Safahat'taki "İstibdat" adlı şiirinde görülüyor.
Âkif, bu dizelerde dönemin baskıcı yönetimini ve Abdülhamit'in zulmünü şu sözlerle ortaya koyar:
" Hamiyyet gamz eden bir pâk alın her kimde gördünse,"Bu bir cânî!" dedin sürdün, ya mahkûm eyledin hapse. Müvekkel eyleyip casusu her vicdâna, her hisse,Düşürdün milletin en kahraman evlâdını ye's'e…Ne mel'ûnsun ki rahmetler okuttun rûh-i İblîs'e!"
Mehmet Âkif Ersoy'a ait bir başka şiir olan Asım'da ise dönemin baskıcı yönetimine yönelik eleştirilerini ise sürdürür.
Âkif,"Hele Fir'avn'ın elinden yakamız kurtuldu; Hele mahv olmadan evvel sizi millet buldu. Âh efendim, o herif yok mu, kızıl kâfirdi;" dizeleriyle II. Abdülhamit yönetimini Firavun'a benzetir ve bu dönemin sona ermesini halk için bir kurtuluş olarak görür.
Sonuç olarak;
Mehmet Âkif Ersoy'a atfedilen II. Abdülhamid ile ilgili sözlerin gerçek olduğu iddiası doğru."
* * *
Ben de yukardaki ifadeleri annemden kalan 1944 baskısı Safahat kitabımdan kontrol ettim.
Hepsi doğru elbette.
